Lífsbaráttan skilgreindi ástina

"Ég tók saman minningarbrot sem ég hef bæði upplifað á mínum fyrstu tíu árum með ömmu og afa og sjálfsagt er eitthvað af þessu hlutir sem maður hefur heyrt frá öðrum. Þessu er ekki ætlað að vera staðreyndalýsing um þau eða lífið á þeirra tíma, heldur meira samantekt um þeirra líf eins og ég hef það í hausnum í dag. Er að reyna að segja mínum börnum og barnabörnum hvernig lífið hjá ömmu, langömmu og afa og langafa var á sínum tíma".

Í minningunni var andlitið á afa markað af því að hafa þurft að hafa fyrir lífinu. Það voru ekki mikil svipbrigði í andlitinu þegar hann talaði. Fasið hjá honum var fast, ákveðið eins og var svo algengt hjá karlmönnum á þessum tíma. Það var dálítil harka í augnaráðinu og maður upplifði einhvern vegin hans erfiða líf í augunum hjá honum, en maður sá þarna líka traust og blíðu í bland við þetta. Augnabrýrnar á afa voru dálitlit brúskar, mjög ferkantaðir og breiðir. Hann var ekki maður mikilla orða og þegar hann talaði, þá hlustaði fólk og enginn tók fram í fyrir honum eða mótmælti því sem hann sagði. Þetta var ekki hræðsla við að svara honum, heldur meira virðing fyrir hans persónu og visku ásamt þeirri stöðu sem húsbóndinn hafði á heimilinu á þessum tíma. Hann valdi vel sín orð og setti þau fram með festu og ákveðni.

Þegar ég lýsti afa mínum, upplifði ég góða tilfinningu. Tilfinningu um aðdáun, fyrirmynd og í raun aðila sem ég mundi vilja líkjast. Ég spyr líka sjálfan mig stundum „hvernig leið honum afa og hvernig var hans líf?“ Staðan hefur örugglega oft verið erfið og sjálfsagt hefur hann hugsað sitt um hlutina á sínum tíma. Hans líf var mjög erfitt og alls ekki sjálfsagt að hafa vinnu og geta framfleitt sínu fólki.

Það hefur líklega stundum verið þröngt í búinu, börnin um tíma með barnabörn á heimilinu meðan þau voru að koma upp eigin heimili. Alltaf var nóg að borða og enginn upplifði neinn skorti. Litla sveitabýlið var þröngt og dyrnar lágar. Þó þessi vistarvera væri ekki stór og með litlum gluggum, þá fannst manni hún samt vera alveg nóg. Hinu megin við veggin var fjósið þegar verið var með belju og líka fjárhús fyrir nokkrar kindur og hlaða þar fyrir aftan. Ekki má síðan gleyma hæsnakofanum sem var út frá fjósinu. Lífsbaráttan var örugglega stundum ströng og búskapurinn ekki mikill eða stór. Ég held að enginn hafi upplifði vöntun og allir fengið alltaf nóg að borða.

Afi fór oftast á milli staða á gömlu grænu skellinöðrunni og hún var einhvernvegin eins og hluti af honum sjálfum. Ennþá man ég eftir hljóðinu í skellinöðrunni að koma og fara. Þetta hljóð var einhvern samþættað perónunni hans afa. Hann starfaði við fjölbreytt verkamannastörf eins og var á þessum tíma, moka skurði, bera vörur, flytja hluti á milli staða, í uppskipun og oftast var þessi vinna framkvæmd með berum höndum. Ég get ímyndað mér að afi hafi stundum verið mjög þreyttur eftir vinnudaginn, en alltaf hafði hann tíma til að spjalla og leika sér við mann. Hann starfaði um tíma við að ganga með síma- og rafmagnslínum í brjáluðu veðri og leita uppi bilanir. Þetta hefur örugglega tekið mikið á og klæðnaðurinn á þessum tíma var líklega oft ekki góður.

Hvernig ætli afi hafi upplifað sitt erfiða lífsskeið? Hverjar voru hans áhyggjur og hvernig tókst hann á við þessa ábyrgð að fæða og klæða fjölskylduna. Á þessum tíma var aldrei talað um kulnum eða kvíða, þessi orð voru líklega ekki til í orðabókinn. Ég hef á tilfinningunni að hlítt handaband eða faðmlag hjá honum og ömmu hafi kannski verið eina áfallahjálpin sem hann fékk eftir að hafa átt við mjög erfiðar aðstæður.

Amma var einhver hlýlegasti persónuleiki sem ég hef upplifað á æfinni. Ef hún sagði eithvað, var það sagt með blíðum og notalegum rómi, alltaf eithvað hlýlegt og hvetjandi. Andlitið á henni var markað af reynslu eins og hjá afa, en með innmeitluðu brosi og hlýju. Ef maður átti eithvað erfitt var nóg að horfa til ömmu og tengja sig við dýptina í fallegu augunum hennar og milda brosið. Þá var ekki hægt annað en að líða vel og áhyggjur og vanlíðan hvarf eins og dögg fyrir sólu. Hún var afskalega grönn, en með þennan trausta og festulega vöxt kvenna á þessum tíma. Hnarreyst, en samt með slakar axlir sem gerði hana tígulega, en um leið þreytulega.

Ég er nokkuð viss um að þessi hlýja hennar ömmu hefur oft gefið afa orkuna sem þurfti til að komast yfir erfiða hluti. Maður sá stundum hvernig hans alvarlega andlit breyttist þegar hann leit í augun á ömmu. Munnvikin hjá honum lyftu sér aðeins og það glittaði næstum því í bros á hans meitlaða andliti. Stundum sá maður líka hvernig hann reysti sig upp í stólnum og stækkaði allur þegar amma leit á hann brosandi. Hann dýrkaði litlu afastrákana sína og maður sá stundum þetta sama bros þegar hann tók í lítinn fót sem stóð út úr barnakörfunni við hliðina á eldhúsborðinu.

Það var ekki mikið verið að ræða málin hjá ömmu og afa. Lífsbaráttan var endalaust í gangi og þetta var einhver vegin bara leiðin til að lifa lífinu. Þau virtust vera algjörlega samstíga án þess að þurfa að ræða saman um hlutina. Þarna voru einhver tengsl sem orð geta ekki líst. Tvær samtengdar lífverur sem sem vissu alltaf hvað þurfti að gera eða hvert þurfti að fara.

Stundum sat afi í stólnum við gamla eldhúsborðið i horninu og allt í einu kom þungur andardráttur hjá honum sem jafnvel hljómaði stundum eins og djúp stuna. Þá leit amma alvarlega upp og horfi til afa með áhyggjusvip. Síðan breyttist áhyggjusvipurinn hennar í pínulítið bros sem stóð yfir í smátíma. Þarna upplifði maður svo sterka strauma að engin orð geta lýst. Það var svo mikil ást og umhyggja í þessu að maður man þetta alla æfi. Engin orð, bara samtengt augnaráð sem gerði tvær manneskjur að einni. Stundum er nefnilega ekki hægt að lýsa ást með orðum, hún getur verið svo miklu meira.